"Mówiono mi zawsze: Płać podatki z uœmiechem na ustach! Próbowałem to robić. Ale wówczas zażšdano ode mnie pieniędzy."

Podatnik
 

Czas trwania kontroli przedsiębiorcy

Jak długo można prowadzić czynności kontrolne? Ile może trwać kontrola w firmie przedsiębiorcy? Czy postępowanie kontrolne można przerwać albo dodatkowo przedłużyć?
To podstawowe pytania nurtujące każdego kontrolowanego przedsiębiorcę. Do chwili wprowadzenia ostatnich zmian, czas trwania kontroli u jednego przedsiębiorcy nie mógł przekraczać 4 tygodni, w przypadku mikro, małych lub średnich przedsiębiorców oraz 8 tygodni, u wszystkich pozostałych przedsiębiorców.

Regulacje te dotyczyły jednak każdej odrębnej kontroli. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie zawierała natomiast postanowień regulujących sumę czasu trwania wszystkich kontroli w ciągu jednego roku.

"Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej wprowadza generalne wyznaczenie ram czasowych, tj. łącznej maksymalnej kontroli w jednym roku kalendarzowym przeprowadzonej przez dany organ kontroli. Należy podkreślić, iż przepis ten nie stanowi podstawy wyznaczenia łącznego maksymalnego czasu trwania wszystkich kontroli (tj. kontroli różnych organów kontroli) u jednego przedsiębiorcy. Odmienne interpretacja tego przepisu prowadziła by do zablokowania możliwości przeprowadzania kontroli przez inne uprawnione organy" (wyrok WSA z 14 maja 2007 r., sygn. VI SA/Wa 2230/06).

Czas kontroli

Z dniem 7 marca 2009 r. nowelizacja ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095, ostat. zm. Dz.U. z 2009 r., nr 18, poz. 97; dalej: usdg) wprowadziła nowe regulacje dotyczące czasu trwania kontroli przedsiębiorcy, uzależniając je od podstawowego kryterium, jakim jest wielkość kontrolowanego podmiotu gospodarczego.
Ustawodawca, zgodnie z zapisami art. 104-106 usdg, uzależnił status przedsiębiorcy od spełnienia poniższych przesłanek, w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych:

średnioroczne zatrudnienie (mniej niż) roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów, usług, operacji finansowych nie przekracza równowartości suma aktywów bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekracza równowartości
mikro przedsiębiorca 10 pracowników 2 miliony euro 2 miliony euro
mały przedsiębiorca 50 pracowników 10 milionów euro 10 milionów euro
średni przedsiębiorca 250 pracowników 50 milionów euro 43 milionów euro

Wyrażone w euro wielkości przelicza się na złote według średniego kursu ogłaszanego przez NBP w ostatnim dniu roku obrotowego wybranego do określenia statusu przedsiębiorcy.

Obecnie, stosownie do postanowień art. 83 ust. 1 usdg, czas trwania wszystkich kontroli organu kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać:

  • w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców - 12 dni roboczych,
  • w odniesieniu do małych przedsiębiorców - 18 dni roboczych,
  • w odniesieniu do średnich przedsiębiorców - 24 dni roboczych,
  • w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców - 48 dni roboczych.

Ustawodawca jednoznacznie zatem określa, iż wszystkie kontrole prowadzone u danego przedsiębiorcy w jednym roku nie mogą przekroczyć powyżej wymienionych limitów. Podkreślić trzeba, iż obecnie czas trwania kontroli określany jest w dniach a nie w tygodniach. Czas na inspekcję dla każdego organu prowadzącego postępowanie wyznaczają daty rozpoczęcia i zakończenia kontroli.

Czy istnieje możliwość przedłużenia czasu kontroli?

Zgodnie z art. 83 ust. 3 usdg przedłużenie czasu kontroli możliwe jest jedynie z przyczyn niezależnych od organu kontroli i wymaga uzasadnienia na piśmie. Pisemne uzasadnienie przedłużenia należy doręczyć przedsiębiorcy i wpisać do książki kontroli przed podjęciem dalszych czynności kontrolnych. Przedłużenie czasu trwania kontroli nie może naruszać ww. terminów kontroli określonych dla poszczególnych przedsiębiorców.

Ustawodawca wprowadził również dwie szczególne przesłanki przedłużenia czasu kontroli, do których zaliczył:

  • ujawnione zaniżenie zobowiązania podatkowego lub zawyżenie straty w wysokości przekraczającej równowartość 10% kwoty zadeklarowanego zobowiązania podatkowego lub straty, oraz
  • ujawnienie faktu nie złożenia deklaracji pomimo istnienia takiego obowiązku.

Jednakże organ kontroli musi o tych okolicznościach zawiadomić kontrolowanego wskazując jednocześnie zgromadzony materiał dochodowy. Również i w tym przypadku uzasadnienie przedłużenia należy wpisać do książki kontroli oraz protokołu kontroli. Przedłużony czas trwania kontroli nie może spowodować przekroczenia odpowiednio dwukrotności czasu kontroli przewidzianego dla poszczególnych przedsiębiorców, tj. 24, 36, 48 oraz 96 dni.

Stosownie do postanowień art. 80 ust. 4 usdg, do czasu trwania kontroli, nie wlicza się czasu nieobecności kontrolowanego przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej, jeżeli stanowi to przeszkodę w przeprowadzeniu czynności kontrolnych.

Tylko i wyłącznie rażące naruszenie przepisów prawa przez przedsiębiorcę, które wykazały wyniki kontroli, uzasadnia przeprowadzenie powtórnej kontroli w tym samym zakresie przedmiotowym w danym roku kalendarzowym. Czas trwania powtórnej kontroli nie może przekroczyć 7 dni. Zgodnie z ustawodawcą, czasu trwania powtórnej kontroli nie wylicza się do ustalenia okresu czasu przysługującego na kontrolę poszczególnych przedsiębiorców (art. 83 ust. 4 usdg).

Przerwa w kontroli

Z czasem trwania kontroli wiąże się jeszcze jedna nowa instytucja uregulowana w znowelizowanej ustawie. Jak wskazuje art. 83a usdg, organ kontroli może, po pisemnym zawiadomieniu przedsiębiorcy, przerwać kontrolę na czas niezbędny do przeprowadzenia badań próbki produktu lub próbki kontrolnej, jeżeli jedyną czynnością kontrolną po otrzymaniu wyniku jej badania będzie sporządzenie protokołu kontroli. Czasu przerwy nie wlicza się do ustalenia okresu czasu przysługującego na kontrolę poszczególnych przedsiębiorców, jeżeli podczas przerwy przedsiębiorca miał możliwość wykonywania działalności gospodarczej, nieograniczony dostęp do prowadzonej przez siebie dokumentacji i posiadanych rzeczy, z wyjątkiem zabezpieczonej w celu kontroli próbki.

W przypadku zastosowania ww. instytucji organ kontroli zobowiązany jest wpisać do książki kontroli jej uzasadnienie. Przerwa w kontroli nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia w czasie jej trwania postępowania przez inny organ kontroli. Po pisemnym zawiadomieniu o przerwie, doręczenie przedsiębiorcy protokołu kontroli nie wymaga ponownego jej wszczęcia, a dnia, w którym doręczono protokół kontroli nie wlicza się do czasu trwania kontroli. Ustawodawca dopuszcza również możliwość doręczenia protokołu kontroli w trakcie trwania kontroli innego organu.

Ograniczenia czasu trwania kontroli nie znajdą swojego zastosowania w następujących przypadkach, gdy:

  • ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej,

  • przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,

  • kontrola jest prowadzona w toku postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów,

  • przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego,

  • kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu,

  • przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej,

  • kontrola dotyczy podmiotów, którym na mocy odrębnych przepisów właściwy organ wydał decyzję o uznaniu prawidłowości wyboru i stosowania metody ustalania ceny transakcyjnej między podmiotami powiązanymi - w zakresie związanym z wykonaniem tej decyzji,

  • kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym.

Przepisów określających czas trwania kontroli przedsiębiorcy nie stosuje się do kontroli wszczętej w toku postępowania prowadzonego w wyniku złożenia wniosku przez przedsiębiorcę we własnej sprawie, na podstawie przepisów odrębnych ustaw oraz bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego (art. 84b usdg).

Wspomnieć również trzeba, iż regulacji art. 83 usdg nie stosuje się wobec działalności przedsiębiorców w zakresie objętym:

  • nadzorem nad rynkiem kapitałowym,
  • nadzorem bankowym
  • nadzorem ubezpieczeniowym,
  • nadzorem emerytalnym,
  • nadzorem sanitarnym
  • oraz
  • szczególnym nadzorem podatkowym,
  • nadzorem weterynaryjnym,
  • kontrolą administracji rybołówstwa,
  • kontrolą związaną z nadawaniem towarom przeznaczenia celnego dokonywaną w urzędzie celnym albo w miejscu wyznaczonym lub uznanym przez organ celny
  • kontrolą przemieszczających się środków transportu, osób z nich korzystających oraz towarów nimi przewożonych, a także
  • sprzedażą dokonywaną poza punktem stałej lokalizacji.

Piotr Kostrzewski
Prawnik, Doradca podatkowy


Profil działalnoœci | Historia firmy | Księgowoœć | ZUS, kadry, płace
Prawo podatkowe | Windykacja | Inne usługi | Zasady współpracy | Promocja
Kalendarz podatnika | Kontakt | Nowoœci i wydarzenia